Ünlü Alman şair ve düşünür Gothe’nin dediği gibi ”Sicilya’yı görmeden İtalya resmi tamamlanamaz, İtalya ruhu anlaşılamaz” sözünü duyduğumdan beri bu ilginç ülkeyi merak ediyordum, bu yüzden de neredeyse tüm İtalya’yı gezmeme rağmen (ukalalık kabul etmeyin ) Sicilya’yı görmediğim için, kendimi suçluyor ve iki seneden beri tatil planıma almak istiyordum.
Nihayet beklenen gün geldi ve 2019 Haziranın’da bunu gerçekleştirebildim. İstanbul’dan hareket eden uçağımız Catania’ya doğru alçalırken Etna’nın üzerindeki bu Mayıs’ın son çeyreğinde yine tütmeye başlayan, dumanlar adeta bize Sicilya’ya hoş geldin diyordu. İşte; nihayet Akdeniz’in en büyük adası olan Sicilya, bütün haşmetiyle karşımızdaydı.
Sicilya Tarihi
Tarihsel özgeçmişine bakarsak, ada üzerindeki ilk yerleşim on bin yıl önce başlamış olup, günümüze gelen uzun bir süreç içinde ise stratejik konumu nedeniyle çeşitli kavimlerin istilasına uğramıştır.
Önce Sculi, Sicani, Elymian kavimleri istila ediyorlar. Daha sonra ise, Yunan, Roma ve Bizans işgalinden nasibini alan ada, 965 yılında Araplar, sonrasında Normanlar, Bourbon’lar tarafından işgal ediliyor.
Ada nihayet bu zorlu süreç sonucunda 1860 yılında bağımsızlığına kavuşuyor, sonraki yılda ise Birleşik İtalya Krallığına bağlanıyor.
Tam anlamıyla ise 2. Dünya savaşı sonrasında 1947 yılında bugünkü özerk haline kavuşuyor. İşte bu hareketli geçmişinden olayı ada’nın hem mimarisi, hem kültürü ve sanatı çeşitlilik oluşturmuştur.
Sicilya’daki Şehirler ve Bölgeler
Akdeniz’in en büyük adası olma özelliğine sahip Sicilya, İtalya anakarasından Messina Boğazı’yla ayrılır. Peloritani, Nebrodi, Madonie, Iblei gibi önemli dağlara sahiptir. Catania bölgesi dışında ova olarak kabul edilebilecek düzlükler çok azdır. Eolie, Lipari, Ustica, Egadi, Pantelleria gibi çok sayıda küçük adayla çevrilidir. Doğu Sicilya’nın iç kısmında bulunan Etna Yanardağı Avrupa’nın en yüksek (3323 m) aktif yanardağı olarak bilinir. Stromboli ve Volcano adaları da adadaki diğer aktif yanardağlar arasındadır.
Palermo kenti; (1.000.000 aşan nüfusu ile ) başkent olmakla beraber, öte yandan da adanın merkezi olarak da kabul edilir. Diğer önemli kentlerse Catania ( 800.000 ) Messina (400.000 ), Agrigento (60.000), Siracusa ( 125.000 ), Trapani ( 70.000 ), Marsala ( 82.000 ) Ragusa (75.000), Modica (55.000) Noto (24.000) sıralanabilir. Nüfusun büyük çoğunluğu Katolik olmakla birlikte, Palermo ve çevresinde Bizans’tan beri varlıklarını sürdürmeye çalışan az sayıda da olsa Ortodoks yaşamaktadır. Günlük konuşma ve resmi yazışma lisanı İtalyanca’nın yanında az oranda bölgesel olarak Yunan ve Arnavut lehçeleri de konuşulmaktadır.
Ada 25.700 kilometrelik bir alana yayılmış olup, bugünkü nüfusu 5 milyonu aşmaktadır. Görüldüğü gibi sahip olduğu alana oranla nüfusu gayet az durumda. Bu nedenle de çoğunluk saydığımız şehirlerde, geri kalanlar ise dağınık olarak küçük ölçekteki kasaba ve köylerde yaşamaktadırlar. Bu yörelerde de İtalyanca’dan farklı Sicilya Lehçesi ile konuşmaktadırlar. Ana karadan Messina boğazı ile ayrılan Sicilya, günümüz İtalya hükümetinden maddi açıdan az yardım almasından dolayı, sadece turizm ve şarapçılık biraz da balıkçılık ile ada sakinleri geçimlerini yapabilmektedirler. Sicilya her ne kadar İtalya’ya bağlı olsa da ayrı bir özerk bölge de sayılabilir, çünkü resmi binalarda bile İtalyan bayrağının yanında ayrıca Sicilya bayrağı asılmaktadır.
Sicilya Ada Kültürü
Barok, Katalan, Norman ve Arap mimarisinin esintilerini taşıyan ada, yemek kültüründe de farklı bir yerdedir. Sicilya ada olması nedeniyle çeşitli deniz ürünleri kadar, tipik İtalyan mutfağının yanında bu farklı kültürlerin harmanlamasından da nasibini almış olup, çok lezzetli ve mozaik bir ada mutfağına sahip olmuştur. Yerel lokantalarda mutlaka bu lezzetleri deneyin derim.
İtalyan kimlikleri daha sonra gelir, özetle ilginç bir halktır. İtalya’da bulamadığınız, sadece buraya özgü yemek, tatlı (Cannoli ) ve dondurma çeşitleri, (Granita) gibi özel içeceği ve hamburger ekmeğine benzeyen, dondurma ile yenen tatlıları vardır.
İtalya’nın zengin bölgeleri bilhassa Milano ve Roma gibi zengin şehirlerinin halkı lehçelerinden ve kırsal yaşam şartlarından dolayı Sicilya halkını biraz küçümserler. Belki de bu yüzden Sicilya halkı ile konuştuğunuz zaman, öncelikle ”Biz Sicilyalı’yız” derler, Sicilya’ya özgü ayrı bayrakları bile vardır. Zaten Sicilya lehçesi de Kuzey İtalya’da konuşulan Roma, Milano, Floransa, Cenova, Torino’daki İtalyan aksanına göre farklılık göstermektedir. Özetle, hem İtalya gibidir hem de değil, bu nedenle de Sicilya’ya mutlaka gidilmelidir.
Sicilya Ekonomisi
Ekonomisi tarıma dayalı olup, başta buğday (İtalya üretiminin % 10’u), çavdar olmak üzere, tahıl ürünleri, ekilebilen toprakların büyük bölümünü kaplıyor. Turunçgil (limon, portakal), üzüm, sebze, zeytin, diğer başlıca ürünleri olup, son yıllarda ise pamuk ve keten üretimi de önem kazanmaya başlamıştır. Şarap ve zeytinyağı, temel ihracat ürünleri arasındadır.
Kümes hayvancılığı, çayır ve otlakların yok denecek kadar az oluşu nedeniyle, hayvancılık fazla gelişmiş değil. Yerel tüketimi karşılamaya yönelik az sayıda koyun, inek ve keçi besleniyor.Bu nedenle peynir ürünleri ana karaya nispetle daha az üretilmektedir.
Ada olması sebebiyle, kıyılarda balıkçılık (özellikle tonbalığı, orkinos, sardalye avcılığı), bir başka önemli geçim kaynağıdır. Elbette mutfaklarında pizza ve makarna tüketimi de vardır. Ancak İtalya’ya oranla,daha çok Sicilya mutfağının zengin bir bölümünü de balık çeşitleri kapsamaktadır.
Yukarda da belirttiğim gibi, ister şehirlerinde ister kasabalarında mutlaka yerel Sicilya mutfağından tatmadan dönmeyin benden söylemesi. İtalya veya Sicilya sadece pizza ve makarna değil unutmayın.
Sicilya’da Gezilecek Yerler
Şehirler biliyorsunuz en iyi yürüyerek keşfedilir ve fotoğraflanır. Asıl mesleğim Mimarlık olduğu için tarihi eserlerden de elbette bahsedeceğim, ancak merak etmeyin söz veriyorum sizleri sıkmamak adına fazla detaya girmeyeceğim. Fotoğrafçı ve Gezgin kimliğim ile her yeri size anlatacağım.
Yazımın sonlarına doğru ”Yapmadan Dönmeyin” bölümünde sizlere, en iyi yerel lokantaların adlarını ve bulundukları şehirleri yazacağım. Şimdi yavaş yavaş yollara düşelim ve ilk olarak konakladığımız şehir olan Catania’dan başlayalım.
- Catania
- Palermo
- Cefalu
- Monreal
- Erice
- Trapani
- Marsala
- Siracusa
- Noto
- Modica
- Ragusa
- Taormina